ΕΥΕΞΙΑ//

Ο εγκέφαλος και το σώμα βάζουν σε προτεραιότητα την προσαρμογή, όχι την ισορροπία

Η “αλλόσταση” αναδιαμορφώνει την αντίληψη της επιστήμης για την ασθένεια και τη διαταραχή.


Στα επόμενα 3 λεπτά θα μάθεις:

-Ποια είναι διαφορά μεταξύ ομοιόστασης και αλλόστασης.
-Γιατί μερικές αντιδράσεις δεν πρέπει να θεωρούνται προβλήματα.


Στην αρχαία Ελλάδα, τα κορυφαία ιατρικά μυαλά πίστευαν ότι η λειτουργία του ανθρώπινου εγκεφάλου και σώματος εξαρτιόταν από τη σωστή αναλογία 4 εσωτερικών στοιχείων, γνωστά ως “πνεύματα”. Υπερβολικά πολύ ή λίγο από αυτά τα στοιχεία θεωρούνταν ότι μπορεί να προκαλέσει πόνο, δυσλειτουργία και συμπεριφορική ή συναισθηματική έλλειψη εγκράτειας. Αυτή η ιδέα της ανθρώπινης φυσιολογίας εξακολούθησε να κυριαρχεί στην ιατρική θεωρία μέχρι τον 19ο αιώνα, όταν οι γιατροί αναγνώρισαν ότι η θεωρία των πνευμάτων ήταν ψέμα. Αλλά δεν μπορούσαν να αποβάλουν την πεποίθηση ότι ένα άρρωστο σώμα είναι κατά κάποιον τρόπο ένα σώμα χωρίς ισορροπία. 

Η επόμενη μεγάλη θεωρία που εμφανίστηκε, αυτή που έγινε “το κυρίαρχο πλαίσιο επεξήγησης για τη φυσιολογική ρύθμιση” από το τέλος του 1800 μέχρι σήμερα, είναι η ιδέα της “ομοιόστασης”. Η ομοιόσταση υποστηρίζει ότι το ανθρώπινο σώμα έχει ορισμένα όρια και δεδομένα που προσπαθεί να διατηρήσει. Η σταθερότητα είναι ο στόχος και η ασθένεια και η διαταραχή είναι το αποτέλεσμα της απόκλισης από αυτά τα όρια ή της ανεπιτυχούς προσπάθειας του σώματος να επιστρέψει σε αυτά. Όπως ο Βιτρούβιος Άνθρωπος του Leonardo da Vinci, η ομοιόσταση υποστηρίζει ότι ένα υγιές σώμα και ένας υγιής εγκέφαλος είναι ανάλογα. 

Ο διαβήτης τύπου 1 αναφέρεται συχνά ως ένα παράδειγμα ομοιοστατικών αρχών εν δράσει: Η έλλειψη ινσουλίνης προκαλεί επικίνδυνες διαταραχές στα επίπεδα γλυκόζης του αίματος. Η εισαγωγή ινσουλίνης μέσω ένεσης βοηθά στην αποκατάσταση της ισορροπίας. Αλλά κάποιοι ειδικοί έχουν αμφισβητήσει την ιδέα ότι ο τελικός στόχος των εσωτερικών λειτουργιών του σώματος είναι να διατηρήσει κάποια προκαθορισμένα όρια ή κατάσταση ισορροπίας. “Η ομοιόσταση σημαίνει να μένεις ίδιος, αλλά τα περισσότερα φυσιολογικά συστήματα αφορούν την αλλαγή και την προσαρμογή σε αυτήν,” αναφέρει ο Jay Schulkin, PhD, συμπεριφορικός νευροεπιστήμονας στο University of Washington.

Η δουλειά του Schulkin έχει συνεισφέρει σε μια πιο πρόσφατη ιδέα της ανθρώπινης υγείας και λειτουργίας, γνωστή ως “αλλόσταση”, που σημαίνει σταθερότητα μέσω της αλλαγής. Υποστηρίζει ότι αντί να προσπαθεί να διατηρεί μια σταθερή κατάσταση εσωτερικής ισορροπίας, το ανθρώπινο σώμα και μυαλό είναι σχεδιασμένα να προσδοκούν και να κάνουν προπαρασκευαστικές προσαρμογές βάσει της εμπειρίας. Για παράδειγμα, τα επίπεδα των πεπτικών ενζύμων και των ορμονών μεταφοράς ενέργειας αυξάνονται, πριν ένα άτομο καταναλώσει ένα γεύμα, και οι λεπτομέρειες αυτών των αλλαγών εξαρτώνται εν μέρει από τη συνηθισμένη διατροφή, το διατροφικό πρόγραμμα και τις προηγούμενες συμπεριφορές του ατόμου. Αν αυτό το άτομο έχει μια ανθυγιεινή, πλούσια σε ζάχαρη διατροφή, αυτές οι αλλαγές στα ένζυμα και τις ορμόνες πριν το γεύμα, θα πραγματοποιηθούν ακόμα κι αν το άτομο καταλήξει να φάει υγιεινά.

Αυτό που το μοντέλο της ομοιόστασης ίσως αντιμετωπίζει ως διαταραχή ή δυσλειτουργία, η αλλόσταση το βλέπει ως μια λογική αντίδραση σε εξωτερικά γεγονότα ή ερεθίσματα, ακόμα κι αν αυτή η αντίδραση συνοδεύεται από μερικά ανεπιθύμητα μειονεκτήματα. “Η αλλόσταση λαμβάνει υπόψη το περιβάλλον και τα κοινωνικά πλαίσια και πώς να προσαρμοστείς σε αυτά,” αναφέρει ο Schulkin. Εδώ και πολύ καιρό, υποστηρίζει ότι η ομοιοστατική θεωρία έχει κυριαρχήσει στην ιατρική επιστήμη και στην προσέγγιση της έρευνας και της θεραπείας. Η αλλόσταση, αλλάζοντας τις αντιλήψεις της ιατρικής κοινότητας για τον τρόπο λειτουργίας του σώματος και του εγκεφάλου, θα μπορούσε να συμβάλλει στην καταπολέμηση προβλημάτων ψυχικής υγείας, όπως το άγχος και η κατάθλιψη. “Χρειαζόμαστε μια θεωρία, όπως η αλλόσταση, που λαμβάνει υπόψη πώς καταφέρνουμε ή όχι να διαχειριστούμε τα πράγματα στη ζωή μας,” αναφέρει. 

Αλλόσταση και ψυχική υγεία 

Οι διαταραχές άγχους, η κατάθλιψη και άλλες ψυχικές προκλήσεις συχνά περιγράφονται ως το αποτέλεσμα χημικών “ανισορροπιών” στον εγκέφαλο. Αυτή η άποψη, επηρεασμένη από την ομοιόσταση, υπάρχει εδώ και δεκαετίες και λειτουργεί ως τη βάση των σύγχρονης φαρμακοθεραπείας. Διορθώνοντας αυτές τις υποτιθέμενες ανισορροπίες, αυτά τα φάρμακα σκοπεύουν να βελτιώσουν τη διάθεση, τη γνωστική λειτουργία ή τη συμπεριφορά.

Αλλά μερικοί υποστηρικτές της αλλόστασης έχουν διαφορετική άποψη. Παρόλο που οι διαταραχές της ψυχικής υγείας συχνά σχετίζονται με αυξημένα ή μειωμένα επίπεδα ορισμένων νευροδιαβιβαστών, ισχυρίζονται ότι υπάρχουν λίγες αποδείξεις ότι αυτές οι διαταραχές προκαλούνται από ανισορροπίες στους νευροδιαβιβαστές. “Τα φάρμακα κάνουν τυφλές μικροδιορθώσεις σε κυκλώματα, που δεν έχουν εντοπιστεί καν, πόσο μάλλον κατανοηθεί,” υποστηρίζει ο Peter Sterling, PhD, καθηγητής νευροεπιστήμης στο University of Pennsylvania συγγραφέας του What Is Health? Allostasis and the Evolution of Human Design.

Παρόλο που αυτές οι μικροδιορθώσεις σε κάποιες περιπτώσεις ίσως ανακουφίσουν τα συμπτώματα ενός ατόμου, δεν αντιμετωπίζουν τις υποβόσκουσες αιτίες αυτών των συμπτωμάτων, υποστηρίζει ο Sterling says. Η προσαρμογή των επιπέδων των νευροχημικών του εγκεφάλου μπορεί επίσης να παρέμβει σε άλλες πλευρές της διάθεσης ή της γνωστικής λειτουργίας και σε μερικές περιπτώσεις μπορεί να προκαλέσει παράνοια, θυμό ή άλλες αρνητικές συνέπειες. 

Ο Sterling μαζί με τον βιολόγο του UPenn, Joseph Eyer, εφηύραν τον όρο “αλλόσταση” και αναπτύσσουν και διυλίζουν το μοντέλο του για περισσότερα από 30 χρόνια. Υπογραμμίζει ότι η μεγάλη ιδέα-αυτό που διαφοροποιεί την αλλόσταση από την ομοιόσταση-είναι η αναγνώριση ότι ο εγκέφαλος και το σώμα προσπαθούν διαρκώς να προβλέψουν και να προσαρμοστούν στις αλλαγές της φυσιολογίας και της συμπεριφοράς ενός ατόμου. “Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος ο εγκέφαλος να καθοδηγήσει το σώμα είναι να καταλάβει νωρίτερα τι θα χρειαστεί,” υποστηρίζει. 

Η θεωρία της αλλόστασης μπορεί να εξηγήσει γιατί ένα άτομο, του οποίου η ζωή είναι γεμάτη στρες, μπορεί να νιώθει ανησυχία και να βιώσει τις σωματικές εκδηλώσεις της, όπως η αυξημένη πίεση του αίματος, η ταχυπαλμία, ακόμα και σε στιγμές όπου καμία απειλή ή πηγή στρες είναι παρούσα. Αντί να επιστρέψει στα προκαθορισμένα όρια, που είναι η αντίδραση που το μοντέλο της ομοιόστασης προβλέπει, ο εγκέφαλος προσαρμόζεται.

Σε μια έρευνα του 2014 στο περιοδικό  JAMA Psychiatry, ο Sterling εξηγεί πώς αυτή η αλλοστατική αντίληψη του εγκεφάλου και του σώματος μπορεί να οδηγήσει σε θεραπεία της ψυχικής υγείας. Αν εξασκηθούν στο κατάλληλο πλαίσιο, ο ενσυνείδητος διαλογισμός, η γνωστική συμπεριφορική θεραπεία και άλλα προγράμματα χωρίς φάρμακα σχεδιασμένα να ενθαρρύνουν τις εποικοδομητικές σκέψεις, στάσεις και συμπεριφορές θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν τους μηχανισμούς προσαρμογής του εγκεφάλου με θεραπευτικό τρόπο. Αλλάζοντας την εμπειρία του εγκεφάλου για τη ζωή, οι άνθρωποι μπορούν να αναδιαμορφώσουν το δικό του νευρολογικό κύκλωμα με τρόπο που μειώνει το βάρος την προκλήσεων της ψυχικής υγείας, τονίζει. 

Μια μεγάλη αναδιάρθρωση αντιλήψεων 

Δεν πείθονται όλοι από την ιδέα της αλλόστασης. Μερικοί ειδικοί έχουν υποστηρίξει ότι πρόκειται για ιδέες που ήδη υπάρχουν στην ομοιοστατική θεωρία, αλλά έχουν αναδιοργανωθεί και αναμορφωθεί. Άλλοι αντιμετωπίζουν την αντίθεση μεταξύ αλλόστασης και ομοιόστασης ως ένα θέαμα, με λίγη αξία για την υγεία και την ιατρική.  

Αλλά πολλοί ειδικοί συμφωνούν ότι μερικοί νέοι τρόποι σκέψης στην υγεία είναι απαραίτητοι. Ειδικά όταν πρόκειται για την ψυχική υγεία, ένας αριθμός γιατρών υποστηρίζουν ότι οι όροι και τα θεωρητικά πλαίσια που εφαρμόζουμε σε μερικά από αυτά τα προβλήματα χρειάζονται αναμορφωση. Ο Peter Kinderman, PhD, ένας καθηγητής κλινικής ψυχολογίας στο University of Liverpool, αναφέρει ότι η τρέχουσα ορολογία σχετικά με την ψυχική υγεία αντιμετωπίζουν ως παθολογικές, προβλέψιμες και λογικές αντιδράσεις σε αγχωτικά γεγονότα στη ζωή και μπορεί να είναι καλύτερο να αναφερόμαστε σε ορισμένα προβλήματα ψυχικής υγείας ως εμπειρίες, αντί για διαταραχές.

Για παράδειγμα, η κατάθλιψη και τα συμπτώματα άγχους έχουν αυξηθεί στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια της πανδημίας του κορονοϊού. Ο SARS-CoV-2 αποτελεί μια πολύ αληθινή και θανάσιμη απειλή για ένα άτομο και τα αγαπημένα του πρόσωπα και έχει επίσης συμβάλει σε οικονομική, πολιτική και κοινωνική αναταραχή. Η αντίδραση σε όλα αυτά με συναισθήματα λύπης ή άγχους δεν είναι μια “δυσλειτουργία στη βιολογία του εγκεφάλου,” υποστηρίζει ο Kinderman. “Δεν υπάρχει τίποτα παθολογικό σε αυτήν την αντίδραση. Η χρήση πιο κατάλληλης γλώσσας για να περιγράψει αυτές τις εμπειρίες θα μπορούσε σε πολλές περιπτώσεις να βοηθήσει τους ανθρώπους να προχωρήσουν, αντί απλώς να καταπολεμήσουν ό,τι βιώνουν,” προσθέτει. 

“Η ομοιόσταση δεν εξηγεί γιατί το μισό του πληθυσμού είναι παχύσαρκο ή διαβητικό, ή γιατί έχουμε τόσο αυξημένο ρυθμό “θανάτων απελπισίας”, αναφέρει ο Sterling. “Νομίζω ότι πιέζουμε υπερβολικά το σώμα και απαιτούμε πολλά από μηχανισμούς που δεν είναι χαλασμένοι, αλλά δε χρησιμοποιούνται σωστά.” Η αποδοχή ενός μοντέλου αλλόστασης της ανθρώπινης λειτουργίας, υποστηρίζει, ίσως μας βοηθήσει να αντιμετωπίσουμε καλύτερα αυτά τα αυξανόμενα αποτελέσματα. 

Διάβασε ακόμα:

Έρευνα: Αυτά είναι τα προειδοποιητικά σημάδια για την ψυχική σου υγεία – Πώς να τα εντοπίσεις

7 καθημερινές συνήθειες που ενισχύουν την ψυχική σου δύναμη

Ίσως σε ενδιαφέρει…

ΕΥΕΞΙΑ//

Οι Άντρες ή Οι Γυναίκες Επωφελούνται Περισσότερο Από Την Άσκηση;

ΑΥΤΟΒΕΛΤΙΩΣΗ//

8 αληθινά νούμερα για τον έρωτα

ΑΥΤΟΒΕΛΤΙΩΣΗ//

Ο φίλος που σε αποδέχεται…

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί cookies για να διασφαλίσει πως θα έχετε την καλύτερη δυνατή εμπειρία ως επισκέπτης. Όροι Χρήσης